همزمان با گسترش نفوذ شرکتهای فناوری بر زندگی کودکان، بانوان اول و همسران رهبران کشورهای مختلف خواستار ایجاد چارچوبی مشترک در سطح بینالمللی برای حفاظت از کاربران کمسنوسال شدند. در این میان، امینه اردوغان، بانوی اول ترکیه، تأکید کرد که مقررات ملی بهتنهایی برای مقابله با چالشهای ناشی از فعالیت شرکتهای جهانی فناوری کافی نیست و اتخاذ رویکردی هماهنگ در سطح بینالمللی ضرورت دارد.
اردوغان این اظهارات را در نشست عالیرتبهای که ۲۱ سپتامبر در مقر سازمان ملل متحد در نیویورک برگزار شد، مطرح کرد و از این سازمان خواست استانداردهای مشترکی برای تأمین امنیت کودکان در فضای دیجیتال تدوین کند.
این نشست با عنوان «معماری نامرئی؛ ساخت سامانههای دیجیتال ایمن برای کودکان» در حاشیه هفته عالیرتبه هشتاد و یکمین مجمع عمومی سازمان ملل متحد، تحت حمایت امینه اردوغان و با همکاری صندوق کودکان سازمان ملل متحد (یونیسف) و دفتر نماینده ویژه دبیرکل سازمان ملل در امور خشونت علیه کودکان برگزار شد.
بانوان اول و همسران رؤسای کشورها و دولتها از ۱۳ کشور در این نشست حضور یافتند و با اشاره به افزایش خطراتی که کودکان در فضای آنلاین با آن مواجهاند، بر ضرورت تبدیل حفاظت از آنان به مسئولیتی مشترک در سطح بینالمللی تأکید کردند.
از محدودیتهای ملی تا استانداردهای جهانی
امینه اردوغان در سخنان خود هشدار داد که نباید فناوری را بهطور مطلق یک تهدید تلقی کرد؛ بااینحال، به گفته وی، پلتفرمهای دیجیتال مدتهاست از ابزارهای صرف ارتباطی فراتر رفته و به سامانههایی تبدیل شدهاند که میتوانند بر جهتگیری جوامع تأثیر بگذارند و زندگی روزمره انسانها را دگرگون کنند.
وی در این زمینه گفت: ما نمیتوانیم صرفاً نظارهگر باشیم که فناوری ساخته دست خودمان، پیش چشمان ما، نوع جدیدی از انسان را متناسب با اهداف خود شکل دهد.
بانوی اول ترکیه همچنین از مدلهای کسبوکاری که سودآوری و افزایش تعامل کاربران را بر رفاه کودکان مقدم میدانند، انتقاد کرد و خواستار رسیدگی به فشارهایی شد که این سامانهها بر کاربران کمسنوسال وارد میکنند.
امینه اردوغان تأکید کرد: تأمین امنیت کودکان تنها مسئولیت والدین نیست، بلکه مسئولیت همه ماست. باید یک زیستبوم دیجیتال سالم ایجاد کنیم و اطمینان یابیم که ایمنی، قابلیتی اضافی نباشد که بعدها به سامانههای دیجیتال افزوده میشود، بلکه از همان ابتدا مبنای طراحی آنها قرار گیرد.
وی با اشاره به اینکه ترکیه از مراحل اولیه، تدابیر قانونی و فنی مربوط به استفاده کودکان از شبکههای اجتماعی را به اجرا گذاشته است، خاطرنشان کرد که فعالیت شرکتهای فناوری در مقیاس جهانی، دستیابی به استانداردهای یکپارچه از طریق مقررات جداگانه کشورها را دشوار میکند.
اردوغان با بیان اینکه، بنابراین باید تلاشهای مشترک خود را یکپارچه کنیم، خواستار تدوین استانداردهای جهانی مشترک زیر نظر سازمان ملل متحد شد؛ استانداردهایی که اجرای آنها با سازوکارهای منظم نظارت و گزارشدهی همراه باشد.
این پیشنهاد با حمایت دیگر سخنرانان نیز روبهرو شد. آنان نیز تأکید کردند که ماهیت فرامرزی پلتفرمهای دیجیتال، اتخاذ تدابیری فراتر از قوانین ملی را ضروری کرده است.
سحر سلام، همسر نخستوزیر لبنان، از ایجاد چارچوبی مشترک در سطح بینالمللی حمایت کرد که استانداردهای حداقلی برای امنیت کودکان، مسئولیتهای مشخص برای شرکتهای فناوری و سازوکارهای مؤثر همکاری فرامرزی را تعیین کند.
وی گفت: هیچ کشوری نمیتواند بهتنهایی از کودکان خود در فضای دیجیتال محافظت کند. فناوری در یک لحظه از مرزها عبور میکند، اما سامانههای حفاظتی ما چنین قابلیتی ندارند.
میرابلا گرادینارو، بانوی اول رومانی، نیز با مقایسه امنیت فضای دیجیتال و ایمنی جادهای یادآور شد که کشورها در حوزه ترافیک دارای قوانین و سازوکارهای اجرایی مختص خود هستند، درحالیکه اینترنت با مرزهای مشابهی محدود نمیشود.
وی تأکید کرد: این مشکل دیگر محلی نیست؛ بنابراین راهحل آن نیز نمیتواند صرفاً محلی باشد.
در همین حال، ماریا پیا آدریاسولا بارویله، بانوی اول شیلی، از بزرگسالان خواست با رفتار خود برای کودکان الگو باشند. وی تأکید کرد والدینی که انتظار دارند فرزندانشان از صفحهنمایش فاصله بگیرند، باید خود نیز آمادگی کنار گذاشتن دستگاههای دیجیتالشان را داشته باشند.
خطراتی که کودکان در پس صفحهنمایش با آن مواجهاند
سخنرانیهای این نشست، علاوه بر موضوع قانونگذاری، به خطرات محیطهای دیجیتال برای کودکان، از جمله سوءاستفاده، دستکاری و تأثیرگذاری هدفمند، آزار و اذیت اینترنتی، محتوای آسیبزا و نقض حریم خصوصی اختصاص داشت.
ملکه ماتیلد بلژیک، حقوق کودکان را محور سخنان خود قرار داد و تأکید کرد که نباید با کودکان همچون متغیری در مدلهای کسبوکار شرکتهای فناوری برخورد شود.
وی گفت: «ما مسئولیتی جمعی برای اقدام در راستای حفاظت از حقوق، امنیت و رفاه کودکان داریم.»
آنجلین انداییشیمیه، بانوی اول بوروندی، ضمن اشاره به فرصتهایی که فناوریهای دیجیتال، بهویژه برای جوانان در سراسر آفریقا فراهم میکنند، هشدار داد که بهرهمندی از این فرصتها با خطرات فزایندهای برای امنیت و کرامت کودکان همراه است.
ریچل روتو، بانوی اول کنیا، نیز اینترنت را فضایی دیجیتال و مشترک توصیف کرد که تهدیدهای موجود در آن به مرزهای ملی محدود نمیشوند.
وی گفت: دادهها، تصاویر، موقعیت مکانی و رفتار آنلاین یک کودک، کالاهایی برای جمعآوری و بهرهبرداری تجاری نیستند؛ بلکه بخشی از کرامت، حقوق و آینده او به شمار میروند.
دامنه گفتوگوها در این نشست از شبکههای اجتماعی فراتر رفت و موضوع هوش مصنوعی را نیز دربر گرفت. در همین زمینه، دیانا فاکس کارنی، همسر نخستوزیر کانادا، هشدار داد که هوش مصنوعی عرصه جدیدی در حوزه حفاظت از کودکان به شمار میرود.
وی تأکید کرد: کودکان ما نباید ناچار شوند دوران کودکی خود را قربانی فناوریهایی کنند که خودمان میسازیم.
تامارا ووچیچ، بانوی اول صربستان، نیز خواستار مجهز کردن کودکان به دانش لازم برای شناخت و درک هوش مصنوعی، تدوین استانداردهای ایمن برای استفاده از این فناوری در آموزش و تقویت همکاریهای بینالمللی شد.
در همین حال، دیانا نائوسدینه، بانوی اول لیتوانی، از کشورها خواست راهکارهای فناورانهای را بررسی کنند که امکان راستیآزمایی مؤثر سن کاربران را فراهم سازند و همزمان از دادههای شخصی آنان در برابر افشای اطلاعات، ردیابی و ایجاد پروفایلهای کاربری محافظت کنند.
تبدیل امنیت کودکان به مسئولیتی مشترک
شماری از سخنرانان تأکید کردند که استانداردهای بینالمللی باید با تعیین تعهدات روشن برای شرکتهای فناوری و ارائه حمایتهای عملی از خانوادهها، مدارس و جوامع همراه باشند.
لوکرسیا اوخنیا پینادو ویانوئوا، بانوی اول گواتمالا، از شرکتهای فناوری خواست حقوق و امنیت کودکان را در مرکز فعالیتهای خود قرار دهند. وی همچنین از دولتها خواست استانداردهای مشخصی تدوین کرده و اجرای آنها را تضمین کنند.
او علاوه بر این تأکید کرد که کودکان نیز باید در تصمیمگیریهای مربوط به زندگی دیجیتال خود حق اظهارنظر و مشارکت داشته باشند.
فاطوماتا باه بارو، بانوی اول گامبیا، نیز اظهار داشت که پیشرفت فناوری نباید صرفاً بر اساس میزان نوآوری سنجیده شود، بلکه باید توانایی کودکان برای بهرهمندی ایمن از دستاوردهای آن نیز معیاری اساسی باشد.
وی گفت: سالها بعد، مهمترین پرسش این نخواهد بود که فناوری ما تا چه اندازه هوشمند شده است؛ بلکه این خواهد بود که آیا کودکان ما توانستهاند با امنیت از فرصتها و ظرفیتهای آن بهرهمند شوند یا خیر.
ماری خونه فای، بانوی اول سنگال، نیز از همسران رهبران جهان خواست از جایگاه عمومی و ظرفیتهای ارتباطی خود برای جلب حمایت و تبدیل تعهدات به اقدامات عملی استفاده کنند.
به باور فاطیما مادا بیو، بانوی اول سیرالئون، اصل راهنما باید این باشد که پیشرفت فناوری به تقویت حقوق و رفاه کودکان منجر شود، نه تضعیف آنها.
سخنان مطرحشده در این نشست بر یک پیام محوری اشتراک داشت: حفاظت از کودکان در جهانی که ارتباطات دیجیتال در آن روزبهروز گستردهتر میشود، به اقداماتی فراتر از تنظیم و محدودسازی دسترسی آنان به فناوری نیاز دارد.
تحقق این هدف مستلزم پاسخگویی شرکتهای طراح محیطهای دیجیتال، همکاری میان دولتها و بهرسمیتشناختن کودکان بهعنوان صاحبان حقوق مستقل است؛ حقوقی که بر اساس آن، امنیت کودکان باید بر منافع تجاری اولویت داشته باشد.
