نشست دو روزه سران بریکس روز یکشنبه، ۱۳ سپتامبر در دهلی نو، پایتخت هند، با محوریت رشد فراگیر جهانی، همکاری اقتصادی، تحولات خاورمیانه، تجارت و امنیت انرژی به پایان رسید.
این نشست در شرایطی برگزار شد که جنگ آمریکا با ایران به تشدید بحران انرژی و افزایش نگرانیها درباره تورم، اختلال در تجارت و تأمین انرژی در سراسر جهان منجر شده است.
نارندرا مودی، نخستوزیر هند، در دومین روز نشست و در سخنانی خطاب به رهبران کشورهای عضو، از جمله شی جینپینگ، رئیسجمهور چین و ولادیمیر پوتین، رئیسجمهور روسیه، بر تقویت همکاری در چارچوب بریکس تأکید کرد.
مودی گفت: قدرت بریکس در تنوع و همکاری ما نهفته است. ما تلاش کردهایم رشد فراگیر جهانی را پیش ببریم.
ولادیمیر پوتین نیز اعلام کرد که بریکس در مسیر ایجاد نظم جهانی چندقطبی جدید و عادلانهتر فعالیت میکند.
شی جینپینگ نیز با تأکید بر ضرورت وجود قواعد در نظام بینالمللی گفت: جهانی بدون قواعد، مانند چهارراهی بدون چراغ راهنمایی است؛ هرجومرج و بینظمی اجتنابناپذیر خواهد بود.
مودی با اشاره به جایگاه اقتصادی و جمعیتی بریکس گفت این بلوک ۵۰ درصد جمعیت جهان، ۴۰ درصد تولید ناخالص داخلی جهانی و بیش از ۲۵ درصد تجارت جهانی را نمایندگی میکند.
وی افزود: ممکن است ریشه در واقعیتهای متفاوتی داشته باشیم، اما با همکاری با یکدیگر اوج میگیریم و برای بشریت شکوفا میشویم.
بریکس در سال ۲۰۰۹ بهعنوان مجمعی متشکل از اقتصادهای بزرگ نوظهور با هدف افزایش نقش آنها در نهادهایی که عمدتاً تحت نفوذ قدرتهای غربی قرار داشتند، شکل گرفت. این بلوک اکنون در پی گسترش نقش جهانی خود است و همزمان موضوعاتی از جمله مناقشات، بیثباتی تجاری و امنیت انرژی را دنبال میکند.
تحولات خاورمیانه بخش مهمی از مذاکرات روز اول نشست را به خود اختصاص داد و رهبران بریکس، از جمله مسعود پزشکیان، رئیسجمهور ایران، پس از تلاشهای دیپلماتیک فشرده هند بهعنوان میزبان، بر سر یک بیانیه مشترک به توافق رسیدند.
در این بیانیه آمده است: ما نگرانی عمیق خود را نسبت به ادامه تشدید تنشها در خاورمیانه/غرب آسیا ابراز میکنیم.
در بیانیه از طرفها خواسته شده است «حداکثر خویشتنداری » را رعایت کنند.
این توافق در حالی حاصل شد که وزرای امور خارجه کشورهای بریکس در نشست ماه مه در دهلی نو نتوانسته بودند بر سر صدور بیانیه مشترک به توافق برسند. در آن زمان، میان ایران، عربستان سعودی و امارات متحده عربی درباره جنگی که با حملات آمریکا و اسرائیل در ۲۸ فوریه آغاز شد، اختلاف نظر وجود داشت.
مودی روابط نزدیک خود را با ایران و همچنین اسرائیل، متحد آمریکا، حفظ کرده و همزمان روابط هند با واشنگتن را با احتیاط مدیریت کرده است.
هند همچنین برای مقابله با بخشی از پیامدهای بحران انرژی ناشی از جنگ آمریکا و ایران، به روسیه روی آورده است؛ اقدامی که همزمان با ادامه جنگ تمامعیار روسیه در اوکراین و در شرایط فشار واشنگتن و دیگر پایتختهای غربی بر دهلی نو صورت گرفته است.
پیشرفت در کنار یکدیگر
حضور شی جینپینگ در نشست بریکس از منظر روابط چین و هند نیز اهمیت داشت؛ زیرا این اولین سفر رئیسجمهور چین به هند از سال ۲۰۱۹ و مهمترین گام تاکنون در روند کاهش محتاطانه تنشها میان دو همسایه دارای سلاح هستهای بود.
این سفر شش سال پس از درگیری مرگبار نظامی در امتداد مرز مورد مناقشه تبت میان چین و هند انجام شد. روابط دو کشور در ماههای اخیر با ازسرگیری پروازها، صدور ویزا و افزایش تماسهای سطح بالا بهتدریج بهبود یافته است.
شی جینپینگ در دیدار با مودی، بر اساس ویدئویی که دهلی نو منتشر کرد، گفت: اگرچه دو کشور ما از بسیاری جهات با یکدیگر متفاوتاند، اما کاملاً قادرند نقاط قوت یکدیگر را تکمیل کنند، از یکدیگر حمایت کنند، به موفقیت متقابل دست یابند و در کنار هم پیش بروند.
با این حال، اختلاف ارضی میان دو کشور همچنان حلنشده باقی مانده و هر دو طرف استقرار گسترده نیروهای نظامی خود را در امتداد مرز مرتفع و حدود ۳۵۰۰ کیلومتری میان دو کشور حفظ کردهاند.
وزارت امور خارجه هند پس از دیدار مودی و شی اعلام کرد که دو رهبر بر تعهد خود برای یافتن راهحلی منصفانه، منطقی و مورد قبول دو طرف برای اختلاف مرزی تأکید کردهاند.
با وجود بهبود نسبی روابط، بیاعتمادی عمیق میان دو کشور همچنان ادامه دارد و افزایش کسری تجاری هند در برابر چین و رقابت راهبردی میان دو طرف، روابط پکن و دهلی نو را پیچیده کرده است.
شی همچنین گفت: دو طرف باید دست در دست یکدیگر برای پیشبرد همکاریهای مالی عمده و باکیفیت تلاش کنند، از نظم جهانی برابر و پایدار حمایت کنند و جهانیشدن اقتصادی باز و فراگیری را تقویت کنند.
سفر رئیسجمهور چین به هند همچنین با اعتراض دهها تبتی در دهلی نو همراه شد. این معترضان همانند دالایی لاما، رهبر بودایی تبت، در تبعید به سر میبرند. دالایی لاما پس از فرار از سرکوب چین در سال ۱۹۵۹ تاکنون در هند زندگی میکند.
