تنگه هرمز، یکی از مهمترین گلوگاههای انرژی جهان، در مرکز بحران ژئوپلیتیکی فزایندهای قرار گرفته که پس از حملات ایالات متحده و اسرائیل به ایران در ۲۸ فوریه آغاز شد. این آبراه که خلیج را به آبهای آزاد متصل میکند، در شرایطی قرار دارد که بهگفته گزارشها، ایران بهطور مؤثر آن را تحت کنترل گرفته و این وضعیت موجب نگرانی در بازارهای جهانی نفت، توقف ارسال محمولهها، افزایش قیمتها و احتمال تشدید تنشهای نظامی شده است.
چرا تنگه هرمز اهمیت دارد؟
حدود ۲۰ درصد از انتقال جهانی نفت و گاز از این مسیر انجام میشود و همین امر آن را به یکی از مهمترین مسیرهای انرژی جهان تبدیل کرده است. به همین دلیل، اختلال در این مسیر از زمان آغاز درگیریها موجب نگرانی در بازارها شده است.
در واکنش به تحولات اخیر، ایران با استفاده از حملات موشکی و پهپادی علیه کشتیها، کارگذاری مینهای دریایی و اعمال محدودیتهای عبور، عملاً کنترل این مسیر را در دست گرفته است. این اقدامات موجب کاهش شدید تردد دریایی شده، بهطوریکه ابتدا حدود ۷۰ درصد کاهش یافته و سپس تقریباً متوقف شده است.
عبور محدود کشتیها در سایه انسداد عملی هرمز
ایران انسداد کامل اعمال نکرده و عبور محدود و موردی برای برخی کشورها از طریق هماهنگیهای خاص امکانپذیر شده است. در همین راستا، برخی کشتیها از جمله کشتیهای چینی توانستهاند از این مسیر عبور کنند.
در این زمینه، مائو نینگ، سخنگوی وزارت خارجه چین اعلام کرد: تنگه هرمز و آبهای اطراف آن مسیر مهمی برای تجارت جهانی و تأمین انرژی هستند. چین خواستار آتشبس فوری، پایان درگیریها و بازگشت صلح و ثبات به منطقه خلیج است.
دادههای رهگیری کشتیها نشان میدهد برخی کشتیهای باری چین در تلاش دوم خود موفق به عبور از تنگه شدهاند. در همین حال، صدها کشتی و حدود ۲۰ هزار دریانورد در خلیج باقی ماندهاند.
همچنین صادرات انرژی، از جمله نفت خام عربستان سعودی و گاز طبیعی مایع قطر، بهطور مؤثر متوقف شده و بازارهای نفت و حملونقل در انتظار نشانههایی از بازگشت جریان عبور کشتیها هستند.
تعیین عوارض عبور کشتیها و اهرم فشار سیاسی
ایران طرحی را برای دریافت عوارض عبور از کشتیها تصویب کرده که در برخی موارد تا ۲ میلیون دلار گزارش شده است. این اقدام بهدلیل مغایرت احتمالی با قوانین بینالمللی، با واکنشهایی همراه بوده است.
افزایش تنشهای نظامی و تداوم عدم قطعیت
در سطح نظامی، گزارشها حاکی از آن است که امارات متحده عربی در حال بررسی حمایت از تلاشهای تحت رهبری ایالات متحده برای بازگشایی تنگه هرمز است. همچنین گفته شده این کشور در حال پیگیری تصویب قطعنامهای در شورای امنیت سازمان ملل برای مجوز اقدام نظامی و بررسی نقشهایی مانند عملیات پاکسازی مین است.
وزارت خارجه امارات اعلام کرده است: اجماع گستردهای در سطح جهانی وجود دارد که آزادی ناوبری در تنگه هرمز باید حفظ شود.
شوک به بازارهای نفت
پیامدهای اقتصادی این بحران فوری و قابلتوجه بوده است. قیمت نفت از زمان آغاز درگیریها حدود ۶۰ درصد افزایش یافته و در صورت تداوم اختلال، ممکن است بین ۱۳ تا ۱۴ میلیون بشکه در روز از عرضه جهانی حذف شود. برخی برآوردها نیز احتمال افزایش قیمت نفت تا ۱۹۰ دلار در هر بشکه را مطرح کردهاند.
