در این چارچوب، برقراری و تداوم روابط دوستانه با سایر کشورها، توسعه همکاریهای منطقهای و بینالمللی از طریق دیپلماسی دوجانبه و چندجانبه، حلوفصل مسالمتآمیز منازعات و در نهایت افزایش صلح، ثبات و رفاه جهانی، از اهداف اصلی سیاست خارجی ترکیه بوده است.
از زمان عضویت ترکیه در ناتو در سال ۱۹۵۲، تغییرات بنیادینی در نظام بینالملل، بهویژه با پایان جنگ سرد، رخ داده است.
با این حال، علیرغم تمامی این تحولات، ترکیه همچنان یکی از متحدان حیاتی برای ناتو باقی مانده است. امروزه ترکیه که دومین ارتش (نیروی زمینی) بزرگ ائتلاف را در اختیار دارد، در زمره کشورهایی قرار دارد که قویترین حمایت را از مأموریتهای صلح ناتو در مناطق مختلف جهان ارائه میکنند.
افزون بر این، موقعیت ژئواستراتژیک کشور، ترکیه را نهتنها در امنیت جناح جنوبشرقی ائتلاف، بلکه در معادلهای بسیار گستردهتر به یک بازیگر کلیدی تبدیل کرده است.
رجب طیب اردوغان، رئیسجمهور ترکیه، این وضعیت را چنین توصیف میکند: ترکیه، با توانمندیهای نظامی جامع، صنعت دفاعی بسیار پویای خود، جغرافیای راهبردی با اهمیت بالا و عمق تاریخی و فرهنگیمان، به ایفای نقش محوری در ائتلاف ادامه خواهیم داد.
اکنون که نقش ترکیه در ناتو، در مرکز تحلیلهای سیاسی روز نیز قرار دارد. تیآرتی فارسی در گفتوگو با کارشناسان بنیاد مطالعات سیاسی، اقتصادی و اجتماعی ترکیه «جایگاه ترکیه در آینده ناتو» را مورد بررسی قرار داد.
سیبل دوز، کارشناس بنیاد مطالعات سیاسی، اقتصادی و اجتماعی ترکیه، در گفتوگو با تیآرتی فارسی توجه را به این نکته جلب کرد که نقش ترکیه در ائتلاف ناتو صرفاً به مشارکت در توان نظامی محدود نمیشود.
این کارشناس تأکید کرد که ترکیه در آینده ناتو، بهجای آنکه صرفاً یک متحد درجه دوم در جناح جنوبی ائتلاف باشد، بهعنوان یک بازیگر ساختاری به حضور خود ادامه خواهد داد؛ بازیگری که در محور جنوبشرقی، کنترل تشدید تنشها را در معماری بازدارندگی و تابآوری ۳۶۰ درجهای ناتو تأمین میکند و رژیم دسترسی دریایی و معماری امنیتی دریای سیاه و مدیترانه را مدیریت میکند.
وی همچنین خاطرنشان کرد که ترکیه نهتنها در حوزه دفاع متعارف، بلکه در مدیریت بحران، ایجاد مشارکتهای منطقهای و تعاملات نظامی نیز همچنان یک عضو ارزشمند ائتلاف خواهد بود.
دوز با بیان اینکه تابآوری ناتو در آینده به تواناییهای تولید، انطباق، یکپارچهسازی و حفظ ظرفیت وابسته خواهد بود، اظهار داشت که از این منظر، ترکیه با برخورداری از یک اکوسیستم دفاعی قدرتمند و نوآورانه میتواند بهعنوان یک ضریبافزای قدرت (عامل فزاینده توان) در تقویت تابآوری ناتو ایفای نقش کند.
وی همچنین به این نکته اشاره کرد که در روند گذار از ساختارهای ملی پراکنده به معماری دفاعی یکپارچه، ائتلاف با اتکا به استقرار نظامی ترکیه، جایگاه کشور را بهعنوان یک متحد مرکزی حفظ خواهد کرد.
دوز افزود همانگونه که در جنگ ایران نیز مشاهده شد، ترکیه میتواند در برابر حملات موشکی، پهپادی و حملات اشباعی که ممکن است از جنوب متوجه ائتلاف شوند، مشارکت عملیاتی ارائه دهد.
دوز با تأکید بر اینکه توصیف ترکیه بهعنوان یک مصرفکننده امنیت در ناتو قضاوتی نادرست است، اظهار داشت که همانگونه که در مانور استدفست ۲۰۲۶ «Steadfast 2026» نیز مشاهده شد، ترکیه در آینده ناتو صرفاً تأمینکننده امنیت جغرافیایی جناح جنوبی نخواهد بود. وی در پایان افزود که ترکیه دارای ظرفیتی نظامی است که میتواند به محور شمالی ناتو نیز منتقل شود و بهعنوان یک متحد راهبردی که نیروهای با آمادگی بالا تولید میکند، توان انتقال قدرت از دریا را دارد، با سامانههای بدون سرنشین مفاهیم عملیاتی جدید توسعه میدهد و به معماری واکنشمحور اروپامحور ائتلاف کمک ملموس ارائه میکند، برجسته و متمایز خواهد شد.
رفعت اونجل، دیگر کارشناس این بنیاد مطالعاتی، در گفتوگو با تیآرتی فارسی اظهار داشت که ناتو که به دلیل مطالبات دولت آمریکا از یک آزمون جدید و جدی عبور میکند، به احتمال زیاد در دوره آینده نیز موفقترین سازمان نظامی تاریخ باقی خواهد ماند.
اونجل با اشاره به اینکه محیط امنیتی امروز دیگر صرفاً شکننده نیست، بلکه دارای مؤلفهای از بیثباتی نیز هست، تأکید کرد که این وضعیت موجب تقویت جایگاه و نقش ترکیه در ائتلاف و افزایش اهمیت آن شده است. وی گفت علت سنتی این موضوع، برخورداری ترکیه از یک ارتش بزرگ و قدرتمند بوده و این عامل همچنان پابرجاست؛ اما اکنون ظرفیت تولیدی صنعت دفاعی ترکیه و نقش آن بهعنوان تولیدکننده امنیت برای کشورهای دوست و متحد نیز به این عوامل افزوده شده است.
اونجل با اشاره به جنگ اوکراین و درگیریهای مربوط به ایران اظهار داشت که در این منازعات، بهویژه سامانههای موشکی و دیگر اقلام تسلیحاتی بهسرعت مصرف شدهاند. وی همچنین خاطرنشان کرد که امروزه در جنگها از تعداد بسیار زیادی سامانه بدون سرنشین استفاده میشود و ترکیه با ظرفیت داخلی صنعت دفاعی خود در این حوزهها، موجب افزایش توانمندیهای ناتو شده است.
وی همچنین یادآور شد که طی یک تا دو سال گذشته، شرکتهای ترکیه خطوط تولید جدیدی را در کشورهای عضو ناتو راهاندازی کردهاند و مشارکتهای تازهای شکل گرفته است. به گفته وی، ترکیه از گسترش همکاریهای صنعت دفاعی با کشورهای دوست و متحد در ناتو استقبال میکند.
این کارشناس تصریح کرد که نمونههای آشکار این روند را میتوان در همکاریهای سالهای اخیر ترکیه با اسپانیا و ایتالیا مشاهده کرد.
رفعت اونجل در ادامه با اشاره به اهمیت سیاستهای مشارکتی ناتو، یعنی توسعه روابط مطلوب با کشورهای غیرعضو، اظهار داشت که فعالیتهایی نظیر آموزش نظامی و حمایتهای تجهیزاتی ترکیه در کشورهایی مانند قطر، سومالی و لیبی، بهطور غیرمستقیم به افزایش اثربخشی ناتو کمک میکند و کارایی مأموریتهای ائتلاف را ارتقا میبخشد.
