رجب طیب اردوغان، رئیسجمهور ترکیه، روز سهشنبه ۲۲ سپتامبر در هشتاد و یکمین نشست مجمع عمومی سازمان ملل متحد در نیویورک، با انتقاد از ساختار کنونی نظام بینالمللی، خواستار اصلاح شورای امنیت و ایجاد نظمی عادلانهتر در جهان شد.
اردوغان در سخنرانی خود همچنین به مسائل منطقهای و بینالمللی از جمله سوریه و عراق، جنگ روسیه و اوکراین، امنیت کشتیرانی، قبرس، روابط ترکیه و اتحادیه اروپا، قفقاز جنوبی، همکاریهای منطقهای، تغییرات اقلیمی و هوش مصنوعی پرداخت.
شورای امنیت باید بر اساس اصل جهان بزرگتر از پنج است اصلاح شود
اردوغان با اشاره به ساختار شورای امنیت سازمان ملل گفت وابسته بودن اراده بیش از ۱۹۰ کشور به تصمیم پنج عضو دائم شورای امنیت، ساختاری عادلانه ایجاد نمیکند.
وی گفت: ساختاری که اراده بیش از ۱۹۰ کشور را به خواست پنج کشور وابسته کرده است، نه عادلانه است و نه میتواند اعتماد کامل ایجاد کند. شورای امنیت باید بر اساس اصل جهان بزرگتر از پنج است اصلاح شود.
رئیسجمهور ترکیه همچنین تأکید کرد که برای افزایش اعتماد به سازمان ملل، این نهاد باید بتواند به شکل مؤثرتری به بحرانهای جهانی پاسخ دهد.
اردوغان پیش از سخنرانی خود در مجمع عمومی نیز در مقالهای درباره اصلاح شورای امنیت نوشته بود که سپردن حل بحرانهای جهان به اراده شمار محدودی از پایتختها با واقعیتهای امروز نظام بینالمللی سازگار نیست.
حقوق بینالملل نباید برای قدرتمندان و ضعیفان متفاوت اجرا شود
اردوغان در ادامه گفت یکی از اصول ضروری برای ایجاد نظم بینالمللی عادلانهتر، اجرای یکسان حقوق بینالملل برای همه کشورهاست.
وی اظهار داشت: باید رویکرد کنونی را که در آن حقوق بینالملل برای قدرتمندان به یک شکل و برای ضعیفان به شکلی دیگر اجرا میشود، تغییر دهیم.
رئیسجمهور ترکیه افزود نظام بینالمللیای که در آن متخلفان بدون پیامد باقی بمانند و مصونیت از مجازات به امری عادی تبدیل شود، محکوم به زوال و فروپاشی است.
اردوغان همچنین بر همکاری، دیپلماسی باز، توسعه مشترک و جلوگیری از شکلگیری شکافهای جدید ناشی از نابرابری در دسترسی به فناوری تأکید کرد.
وی گفت جوامعی که از طریق تجارت، مسیرهای حملونقل، خطوط انرژی و تولید مشترک به یکدیگر متصل شوند، در زمینه صلح و ثبات نیز به یکدیگر نزدیکتر خواهند شد.
رئیسجمهور ترکیه گفت در مواردی که اراده بینالمللی برای حل بحرانها به بنبست میرسد، کشورهای منطقه باید مسئولیت بیشتری برای یافتن راهحل بر عهده بگیرند.
وی کریدور غلات دریای سیاه را یکی از نمونههای این رویکرد دانست و گفت ترکیه از طریق مسئولیتپذیری منطقهای توانسته است به امنیت منطقهای و جهانی کمک کند.
اردوغان همچنین به ائتلاف دفاعی با پاکستان و عربستان سعودی اشاره کرد و گفت این همکاری با هدف تقویت همبستگی و یافتن راهحلهای منطقهای برای مسائل منطقه انجام میشود.
وی افزود تلاشهای ترکیه با بازیگران مرتبط برای پایان دادن به فضای درگیری در منطقه خلیج ادامه دارد و هشدار داد گسترش درگیریها به مناطق پیرامونی به سود هیچیک از طرفها نخواهد بود.
در کنار مردم سوریه خواهیم بود
اردوغان در بخش دیگری از سخنان خود به تحولات سوریه پرداخت و گفت این کشور پس از تحولات ۸ دسامبر وارد مرحلهای تازه شده است.
وی اظهار داشت سوریه تحت رهبری احمد الشرع، با وجود تحریکات داخلی و خارجی، در مسیر تبدیل شدن به کشوری امن و آرام حرکت میکند.
اردوغان افزود: در این مسیر همچنان در کنار مردم برادر سوریه خواهیم بود.
وی همچنین درباره عراق گفت ترکیه از تلاشها برای تقویت اقتدار دولت و تحکیم ثبات در این کشور حمایت میکند و همکاری با بغداد در پروژههای راهبردی حملونقل و انرژی، از جمله پروژه راه توسعه، ادامه خواهد یافت.
تأکید بر تمامیت ارضی اوکراین و امنیت کشتیرانی
رئیسجمهور ترکیه درباره جنگ روسیه و اوکراین گفت آنکارا خواهان پایان یافتن جنگ با حفظ حاکمیت و تمامیت ارضی اوکراین است.
وی افزود ترکیه برای بازگرداندن امنیت کشتیرانی در دریای سیاه، تأمین امنیت غذایی و جلوگیری از گسترش جنگ، تماسهای خود با طرفها را ادامه میدهد.
اردوغان حملات اخیر به کشتیهای تجاری در دریای سیاه را، فارغ از اینکه از سوی کدام طرف انجام شده باشد، «غیرقابل قبول» خواند.
وی همچنین بر ضرورت حفظ آزادی کشتیرانی در تنگه هرمز تأکید کرد.
دعوت به بهرسمیت شناختن جمهوری ترک قبرس شمالی
اردوغان در ادامه خواستار حل مسائل دریای اژه و مدیترانه شرقی بر پایه حسن همجواری و حقوق بینالملل شد و بار دیگر پیشنهاد ترکیه برای برگزاری کنفرانس مدیترانه شرقی را مطرح کرد.
وی گفت برابری حاکمیتی و جایگاه برابر بینالمللی مردم ترک قبرس باید به رسمیت شناخته شود و انزوای غیرانسانی آنان پایان یابد.
اردوغان از جامعه بینالمللی خواست جمهوری ترک قبرس شمالی را به رسمیت بشناسد و با آن روابط سیاسی، دیپلماتیک و اقتصادی برقرار کند.
اروپای بدون ترکیه نمیتواند امنتر و قویتر باشد
رئیسجمهور ترکیه در بخش دیگری از سخنان خود گفت ترکیه با صنعت دفاعی رو به توسعه و اقتصادی مقاوم در برابر شوکها، در میان درگیریهای منطقهای همچنان جزیرهای از ثبات باقی مانده است.
وی ترکیه را بخشی جداییناپذیر از اروپا دانست و گفت این کشور نقش مهمی در امنیت و رفاه اروپا دارد.
اردوغان گفت: صریح میگویم؛ اروپایی که ترکیه از معماری امنیتی آن کنار گذاشته شود، نمیتواند قویتر و امنتر باشد.
وی افزود آنکارا آینده روابط خود با اتحادیه اروپا را بر اساس یک چشمانداز راهبردی شکل میدهد و انتظار دارد اتحادیه اروپا نیز رویکرد مشابهی در پیش گیرد.
حمایت از صلح آذربایجان و ارمنستان
اردوغان درباره قفقاز جنوبی نیز گفت ترکیه خواهان برقراری صلح پایدار میان آذربایجان و ارمنستان است.
وی از اراده الهام علیاف، رئیسجمهور آذربایجان و نیکول پاشینیان، نخستوزیر ارمنستان برای یافتن راهحل حمایت کرد و گفت روند عادیسازی روابط ترکیه و ارمنستان نیز با جدیت ادامه دارد.
رئیسجمهور ترکیه همچنین گفت سازمان دولتهای ترک سالبهسال به الگویی موفقتر برای همکاری منطقهای تبدیل میشود و اعلام کرد سیزدهمین اجلاس رهبران این سازمان ۳۰ اکتبر در آنکارا برگزار خواهد شد.
تأکید بر گفتوگو درباره کشمیر، سودان و لیبی
اردوغان در ادامه گفت اختلافات در آسیای جنوبی، از جمله مسئله کشمیر، باید از طریق گفتوگو و در چارچوب منشور سازمان ملل و قطعنامههای مرتبط حلوفصل شود.
وی همچنین از تلاشها برای دستیابی به آتشبس و صلح پایدار در سودان و تقویت امنیت و ظرفیت نهادی در سومالی حمایت کرد.
اردوغان حفظ ثبات در لیبی را از اولویتهای ترکیه دانست و گفت روند سیاسی این کشور باید با رهبری و مالکیت خود لیبیاییها ادامه یابد.
کاپ۳۱ و تأکید بر عدالت اقلیمی
رئیسجمهور ترکیه در بخش دیگری از سخنان خود به بحران اقلیمی پرداخت و گفت کشورهای در حال توسعه و کشورهای منطقه اقیانوس آرام، بیش از بسیاری دیگر پیامدهای تغییرات اقلیمی را احساس میکنند، در حالی که در دسترسی به منابع مالی با مشکلات جدی روبهرو هستند.
اردوغان اعلام کرد ترکیه در ماه نوامبر میزبان اجلاس کاپ۳۱ در آنتالیا خواهد بود و عدالت اقلیمی یکی از محورهای اصلی این نشست خواهد بود.
وی گفت ترکیه با همکاری استرالیا تلاش میکند کاپ۳۱ به اجلاسی اجرایی تبدیل شود که در آن تعهدات مالی عملی، انتقال فناوری تسریع و وعدهها به اقدامات ملموس تبدیل شوند.
خانواده، تبعیض و سیاستهای اجتماعی
اردوغان همچنین درباره مسائل اجتماعی گفت اسلامستیزی، بیگانهستیزی، نژادپرستی فرهنگی و یهودستیزی از جمله تهدیدهایی هستند که جوامع با آنها مواجهاند.
وی ممنوعیت حجاب در مدارس برخی کشورها را تعرض به حقوق زنان توصیف کرد.
رئیسجمهور ترکیه همچنین آنچه سیاستهای جهانی خنثیسازی جنسیت توصیف کرد، مورد انتقاد قرار داد و گفت آنکارا به سیاستهای خود در زمینه حمایت از خانواده متشکل از زن و مرد و حفاظت از کودکان ادامه خواهد داد.
درخواست برای چارچوب حقوقی بینالمللی هوش مصنوعی
اردوغان در بخش پایانی سخنان خود، اطلاعات نادرست در شبکههای اجتماعی و توسعه کنترلنشده هوش مصنوعی را از چالشهای جدید جهان دانست.
وی بر ضرورت ایجاد یک چارچوب حقوقی مشترک و بینالمللی برای هوش مصنوعی تأکید کرد و خواستار تسریع تلاشها برای تدوین و اجرایی شدن کنوانسیون بینالمللی هوش مصنوعی سازمان ملل متحد شد.
اردوغان در پایان تأکید کرد ترکیه به دنبال ایجاد نظام بینالمللی عادلانهتر و انسانیتر است و گفت ترکیه مسیر همکاری، عدالت و همبستگی را در برابر ترس، درگیری و انزوا انتخاب کرده است.
