رجب طیب اردوغان، رئیسجمهور ترکیه به منظور مشارکت در هشتاد و یکمین مجمع عمومی سازمان ملل متحد، عازم نیویورک آمریکا شد.
نزدیک به ۱۳۰ رئیس کشور این هفته برای شرکت در نشستهای مجمع عمومی سازمان ملل متحد در نیویورک گردهم میآیند؛ در شرایطی که جنگها در خاورمیانه و اوکراین، تحولات هوش مصنوعی و چالشهای پیش روی نظام چندجانبه جهانی از محورهای اصلی گفتوگوها خواهد بود.
هشتاد و یکمین نشست مجمع عمومی سازمان ملل در حالی برگزار میشود که نظم بینالمللی شکلگرفته پس از جنگ جهانی دوم با فشارهای فزاینده روبهرو است و همزمان درباره توانایی سازمان ملل برای ایفای نقش مؤثر در بحرانهای جهانی بحثهایی مطرح شده است.
رئیسجمهور اردوغان در مهمانسرای دولتی فرودگاه آتاترک استانبول از سوی جودت ییلماز، معاون رئیسجمهور، داوود گول، استاندار استانبول و عبدالله اوزدمیر، رئیس استانی حزب عدالت و توسعه ترکیه در استانبول بدرقه شد.
برهانالدین دوران، رئیس مرکز ارتباطات ریاستجمهوری ترکیه، اعلام کرد اردوغان در مباحثات عمومی هشتاد و یکمین نشست مجمع عمومی سازمان ملل در نیویورک شرکت و روز ۲۲ سپتامبر، اولین روز مباحثات عمومی، سخنرانی خواهد کرد. موضوع این دوره «احیای اعتماد، مدیریت تحول؛ سازمان مللی که برای همه مفید باشد» اعلام شده است.
بر اساس اعلام رسمی، اردوغان در جریان این سفر همچنین با دبیرکل سازمان ملل و شماری از سران کشورها و دولتها دیدارهای دوجانبه خواهد داشت.
در همین حال، شی جینپینگ، رئیسجمهور چین، در نشست نیویورک حضور نخواهد یافت و قرار است روز پنجشنبه برای گفتوگوی دوجانبه با دونالد ترامپ، رئیسجمهور آمریکا، در واشنگتن دیدار کند؛ موضوعی که بار دیگر بحثها درباره نقش سازمان ملل در مواجهه با بحرانهای جهانی را مطرح کرده است.
در کنار چالشهای مالی و مسائل مربوط به جایگاه سازمان ملل، روند انتخاب دبیرکل بعدی این سازمان نیز مورد توجه قرار گرفته است.
آنتونیو گوترش، دبیرکل سازمان ملل، در پایان سال ۲۰۲۶ دوره مسئولیت خود را به پایان میرساند و تاکنون نامزد پیشتاز مشخصی برای جانشینی او مطرح نشده است.
دیپلماتها میگویند شورای امنیت ۱۵ عضوی سازمان ملل ممکن است در جریان این هفته نشستهای سطح بالایی درباره جنگ روسیه و اوکراین، هوش مصنوعی و درگیریهای خاورمیانه برگزار کند.
ریچارد گوان از گروه بینالمللی بحران درباره وضعیت سازمان ملل گفت: دیگر نمیگوییم سازمان ملل در حال سقوط آزاد است، اما میگوییم که در یک بحران بیپایان گرفتار شده است.
او افزود: سازمان ملل شاید مانند سال گذشته در بخش مراقبتهای ویژه نباشد، اما به نظر میرسد برای آینده قابل پیشبینی در یک مرکز درمانی تروما گرفتار شده است.
آمریکا این هفته با پرداخت ۷۲۵ میلیون دلار از سهم خود در بودجه عادی سازمان ملل از از دست دادن حق رأی در مجمع عمومی جلوگیری کرد. با این حال، این کشور همچنان بیش از یک میلیارد دلار به سازمان ملل بدهکار است و خواستار کاهش هزینهها و انجام اصلاحات در این سازمان است.
افزایش خطرات هوش مصنوعی
نشست امسال مجمع عمومی اندکی پس از آن برگزار میشود که شماری از مدیران و چهرههای صنعت هوش مصنوعی خواستار کاهش هماهنگ سرعت توسعه این فناوری شدند و هشدار دادند هوش مصنوعی ممکن است در آینده نزدیک توانایی بهبود خود را پیدا کند و از کنترل انسان خارج شود.
گوترش اعلام کرده است هوش مصنوعی یکی از موضوعات اصلی گفتوگوهای او با رهبران جهان خواهد بود.
وی گفت کشورهای پیشرو در توسعه هوش مصنوعی باید چارچوبهای حفاظتی مشترکی ایجاد کنند تا از رقابتی جلوگیری شود که به گفته او ممکن است روزی به یک فاجعه عظیم در سطح جهانی منجر شود.
دبیرکل سازمان ملل پیشتر نیز خواستار ایجاد سازوکارهای حکمرانی جهانی برای هوش مصنوعی شده است.
سازمان ملل در سال ۲۰۲۳ یک نهاد مشورتی درباره این فناوری تشکیل داد که مدیران شرکتهای فناوری، مقامهای دولتی و دانشگاهیان در آن عضویت دارند.
تنشها در خاورمیانه
تحولات خاورمیانه نیز بار دیگر از محورهای اصلی گفتوگوهای مجمع عمومی خواهد بود؛ در شرایطی که جنگ آمریکا و اسرائیل با ایران بر اقتصاد جهانی و ثبات منطقه تأثیر گذاشته و حملات اخیر حوثیهای یمن نیز کشتیرانی در تنگه راهبردی بابالمندب را تهدید کرده است. این تحولات میتواند فشار بیشتری بر قیمت انرژی وارد کند.
گوترش درباره بحران یمن گفت: دستیابی به یک راهحل نظامی برای این مسئله بسیار دشوار است و تجربه جنگ در یمن نشان داد که انجام مداخلات موفق تا چه اندازه پیچیده است.
وی افزود فرستاده سازمان ملل در امور یمن تلاش بسیار گستردهای برای پیشبرد مذاکرات انجام میدهد.
با این حال، مذاکرات صلح همچنان متوقف مانده است؛ در حالی که ایران و آمریکا به تبادل حملات ادامه میدهند و ترامپ از احتمال تشدید گسترده جنگ سخن گفته است.
قرار است مسعود پزشکیان، رئیسجمهور ایران، روز چهارشنبه در مجمع عمومی سخنرانی کند.
بنیامین نتانیاهو، نخستوزیر اسرائیل، که دیوان کیفری بینالمللی در ارتباط با اتهامهای جنایات جنگی و جنایت علیه بشریت در غزه برای او حکم بازداشت صادر کرده است، قرار است روز پنجشنبه در مجمع عمومی سخنرانی کند. اسرائیل اتهامهای مطرحشده را رد کرده است.
محمود عباس، رئیس دولت فلسطین، برای دومین سال متوالی نمیتواند بهصورت حضوری در این نشست شرکت کند. آمریکا، بار دیگر از صدور روادید برای او خودداری کرده است.
مجمع عمومی نیز روز پنجشنبه رأی داد تا عباس بتواند از طریق ویدئو در نشست سخنرانی کند.
دیپلماتها همچنین از احتمال برگزاری نشستی سطح بالا درباره درگیری سودان در حاشیه مجمع عمومی خبر دادهاند؛ هرچند انتظار نمیرود این نشست به یک تحول عمده دیپلماتیک منجر شود.
جنگ روسیه-اوکراین و امنیت غذایی
جنگ بیش از چهار ساله روسیه و اوکراین نیز از دیگر موضوعات اصلی دستور کار مجمع عمومی است.
ولودیمیر زلنسکی، رئیسجمهور اوکراین، و سرگئی لاوروف، وزیر امور خارجه روسیه، در مجمع عمومی سخنرانی خواهند کرد.
به گفته دیپلماتها، انتظار میرود زلنسکی در آستانه زمستانی که پیشبینی میشود برای اوکراین بار دیگر دشوار باشد، برای تقویت موقعیت کشورش تلاش کند.
شورای امنیت تاکنون نتوانسته است اقدامی برای پایان دادن به جنگ انجام دهد، زیرا روسیه به عنوان یکی از پنج عضو دائم این شورا از حق وتو برخوردار است.
ترامپ در مقاطعی از اینکه نتوانسته است به جنگ روسیه و اوکراین پایان دهد ابراز نارضایتی کرده است؛ هدفی که هنگام آغاز دومین دوره ریاستجمهوری خود در ژانویه سال گذشته آن را یکی از اولویتهای خود اعلام کرده بود.
رئیسجمهور آمریکا اوایل ماه جاری با ولادیمیر پوتین، رئیسجمهور روسیه، گفتوگو کرد، اما هنوز مشخص نیست که آیا در نیویورک با زلنسکی دیدار خواهد کرد یا خیر.
گوترش همچنین بر پیامدهای جنگ برای غیرنظامیان، امنیت غذایی و قیمت انرژی تأکید کرد.
وی گفت: محاصره عملی موجود در دریای سیاه مشکلات عظیمی ایجاد کرده که به مشکلات ناشی از بحران خاورمیانه افزوده است و به نظر من بسیار مهم است راهی پیدا شود تا صادرات اوکراین و صادرات مواد غذایی، کود و انرژی روسیه بتواند به شکلی امن از طریق دریای سیاه انجام شود.
