امینه اردوغان، بانوی اول ترکیه، چهارشنبه در نشست عالی‌رتبه همسران رهبران کشورها که به میزبانی وی در حاشیه سی‌ویکمین کنفرانس تغییرات اقلیمی سازمان ملل متحد (کاپ ۳۱) در آنتالیا برگزار شد، از آغاز به کار ائتلاف جهانی پسماند صفر خبر داد و بر ضرورت تقویت همکاری‌های بین‌المللی برای تبدیل مسئولیت‌های مشترک زیست‌محیطی به مشارکت‌های پایدار و اقدامات عملی تأکید کرد.
بانوی اول ترکیه اعلام کرد این ائتلاف بستری برای تبادل تجربیات موفق کشورها، توسعه پروژه‌های مشترک و گسترش راهکارهای محلی در سطح جهانی فراهم خواهد کرد.
وی با اشاره به ضرورت عبور از مرحله اعلام تعهدات و دستیابی به نتایج ملموس گفت: ائتلاف جهانی پسماند صفر که امروز معرفی می‌کنیم، بیانگر عزم ما برای تبدیل این مسئولیت مشترک به همکاری‌های پایدار است.
وی که ریاست هیئت مشورتی شخصیت‌های برجسته دبیرکل سازمان ملل متحد در زمینه پسماند صفر را بر عهده دارد، تأکید کرد جهان باید از مرحله بحث درباره تهدیدهای اقلیمی فراتر برود و بر اجرای راهکارهای عملی تمرکز کند.
وی اظهار داشت: اکنون زمان آن فرا رسیده است که از گزارش‌ها، هشدارها و اهدافی که ابعاد بحران اقلیمی را نشان می‌دهند، فراتر برویم.
امینه اردوغان افزود ارزش دانش و آگاهی باید بر اساس تصمیم‌ها و اقداماتی که به دنبال دارند نیز سنجیده شود.
وی با توصیف کاپ ۳۱ به‌عنوان «اجلاس اقدام» گفت ترکیه خواهان آن است که موفقیت این نشست نه‌تنها با تعهدات اعلام‌شده، بلکه با تغییرات واقعی در زندگی مردم، شهرها و نظام‌های تولید ارزیابی شود.
بانوی اول ترکیه همچنین با اشاره به جنبش پسماند صفر که ۹ سال پیش در کشور آغاز شد، گفت این ابتکار از یک برنامه آگاهی‌بخشی در خانواده‌ها به نظامی سراسری با مشارکت مدارس، شهرداری‌ها، نهادهای عمومی و کارخانه‌ها تبدیل شده است.
وی افزود در این مدت، نرخ بازیابی پسماند در ترکیه از ۱۳ درصد به بیش از ۳۷ درصد افزایش یافته و مسئولیت‌پذیری زیست‌محیطی بیش از گذشته در زندگی روزمره مردم جای گرفته است.
پیشگیری از تولید پسماند باید بر بازیافت اولویت داشته باشد
امینه اردوغان یکی از مهم‌ترین دستاوردهای تجربه ترکیه را توجه به نقش تصمیم‌های فردی و اجتماعی در شکل‌گیری پسماند توصیف و تأکید کرد که مقابله با پسماند باید پیش از تولید آن آغاز شود.
وی گفت مؤثرترین راه کاهش پسماند، پیشگیری از تولید آن است و اتکای صرف به بازیافت نمی‌تواند پاسخ‌گوی چالش‌های زیست‌محیطی باشد.
بانوی اول ترکیه اظهار داشت: ما باید موفقیت خود را نه‌تنها بر اساس میزان پسماند بازیابی‌شده، بلکه بر مبنای میزان پسماندی که از تولید آن جلوگیری کرده‌ایم، بسنجیم.
وی افزود دستیابی به کیفیت زندگی بالاتر با مصرف منابع کمتر باید به یکی از محورهای اصلی راهبردهای توسعه تبدیل شود.
امینه اردوغان همچنین خواستار بازنگری در الگوهای جهانی تولید و مصرف شد و به پیامدهای زیست‌محیطی صنایع دخانیات، نساجی و فناوری‌های دیجیتال اشاره کرد.
وی با استناد به آمار سازمان جهانی بهداشت گفت صنعت دخانیات سالانه موجب از بین رفتن ۶۰۰ میلیون اصله درخت و مصرف ۲۲ میلیارد تن آب می‌شود.
امینه اردوغان همچنین با اشاره به تولید سالانه حدود ۹۲ میلیون تن پسماند در صنعت مد و نساجی، تأکید کرد کاهش روزافزون عمر مفید محصولات را نمی‌توان صرفاً ناشی از انتخاب مصرف‌کنندگان توصیف نمود.
وی افزود مدل‌های کسب‌وکار دیجیتال که با هدف افزایش مدت حضور کاربران در فضای آنلاین طراحی شده‌اند نیز باید از نظر میزان مصرف انرژی و آب در زیرساخت‌های پشتیبان خود مورد بررسی قرار گیرند.
درخواست برای افزایش پاسخ‌گویی شرکت‌ها
امینه اردوغان با اشاره به پیشرفت‌های فناوری گفت هوش مصنوعی فرصت‌های قابل‌توجهی برای کاهش پسماند، افزایش بهره‌وری تولید و ارائه راهکارهای مقابله با چالش‌های زیست‌محیطی فراهم می‌کند، اما هزینه‌های زیست‌محیطی این فناوری نیز باید مورد توجه قرار گیرد.
وی تأکید کرد: ما نمی‌توانیم فناوری‌های آینده را بر پایه عادت‌های اسراف‌کارانه گذشته بنا کنیم.
بانوی اول ترکیه خواستار تدوین استانداردهای مشترک بین‌المللی برای الزام شرکت‌های بزرگ به اعلام میزان مصرف منابع، ارزیابی مستقل آثار زیست‌محیطی فعالیت‌های آن‌ها و تقویت سازوکارهای پاسخ‌گویی شد.
وی افزود: مسئولیت شرکت‌هایی که در مقیاس جهانی فعالیت می‌کنند نیز باید جهانی باشد.
امینه اردوغان در بخش دیگری از سخنان خود به پیامدهای ویرانگر زیست‌محیطی درگیری‌های مسلحانه پرداخت و گفت جنگ‌ها آسیب‌هایی به طبیعت وارد می‌کنند که آثار آن‌ها ممکن است برای نسل‌ها باقی بماند.
وی با اشاره به وضعیت غزه و استناد به برآوردهای برنامه محیط زیست سازمان ملل متحد اعلام کرد ۶۱ میلیون تن آوار در این منطقه انباشته شده، ۹۷ درصد باغ‌ها و باغستان‌های زیتون آن از بین رفته و بیشتر منابع باقی‌مانده آب شیرین نیز آلوده شده‌اند.
اردوغان هشدار داد که جبران چنین خسارت‌هایی ممکن است چندین نسل زمان ببرد.
وی همچنین با اشاره به رسیدن هزینه‌های نظامی جهان به رقم بی‌سابقه ۲.۹ تریلیون دلار، از جامعه بین‌المللی خواست به دستاوردهای احتمالی اختصاص حتی بخش کوچکی از این منابع به حل چالش‌های مشترک انسانی و زیست‌محیطی توجه کند.
بانوی اول ترکیه گفت: می‌توان شهرها را بازسازی کرد، سرزمین‌های تخریب‌شده را احیا کرد و صلح را به اقلیم حاکم بر همه قاره‌ها تبدیل کرد.
پنج حوزه اولویت‌دار ائتلاف
امینه اردوغان اعلام کرد ائتلاف جهانی پسماند صفر فعالیت‌های خود را بر پنج حوزه اصلی شامل پسماند صفر و اقتصاد چرخشی، پسماندهای پلاستیکی و بسته‌بندی، مناطق پسماند صفر، پسماندهای غذایی و آلی و آموزش و جوانان متمرکز خواهد کرد.
وی افزود این ابتکار از طریق سه ساختار مکمل فعالیت خواهد کرد که از جمله آن‌ها مجمع سالانه پسماند صفر برای بررسی اولویت‌ها و راهکارهای مشترک و پلتفرم استانبول برای تبدیل پیشنهادها به پروژه‌ها و مشارکت‌های عملی است.
به گفته اردوغان، این ائتلاف تلاش خواهد کرد سازمان‌های بین‌المللی، مدیریت‌های محلی، دانشگاه‌ها، بخش خصوصی و نهادهای جامعه مدنی را حول اهداف مشترک گرد هم آورد.
وی با تأکید بر اینکه هیچ کشوری به‌تنهایی قادر به مقابله با چالش‌های زیست‌محیطی نیست، از همسران رهبران حاضر در نشست دعوت کرد به شرکای فعال این ائتلاف تبدیل شوند و تجربیات موفق کشورهای خود را به اشتراک بگذارند.
امینه اردوغان همچنین ابراز امیدواری کرد این نشست زمینه‌ساز شکل‌گیری مشارکت‌های جدید، اجرای پروژه‌های مشترک و دستیابی به پیشرفت‌های قابل‌اندازه‌گیری شود و از شرکت‌کنندگان خواست با تعهد به تداوم همکاری‌ها به کشورهای خود بازگردند.
در این نشست، همسران شماری از رهبران جهان از جمله جانجا لولا دا سیلوا از برزیل، زیروات میرضیایوا از ازبکستان، آنسلی سیمینا از میکرونزی، ساجده محمد از مالدیو و گئتا سلمانه چاپو از موزامبیک حضور داشتند.
همچنین نیلدن بکتاش ارهورمان، همسر رئیس‌جمهور جمهوری ترک قبرس شمالی، فرانسین نتاکاروتیمانا از بوروندی، زبیده رحمان، همسر نخست‌وزیر بنگلادش و زینب سلیمان، عروس نخست‌وزیر پاکستان، در این نشست شرکت کردند.
الکساندر دو کرو، رئیس برنامه توسعه سازمان ملل متحد و آناکلائودیا روسباخ، مدیر اجرایی برنامه اسکان بشر سازمان ملل متحد نیز در این گردهمایی سخنرانی کردند.
