اقتصاد ایران در پی محاصره دریایی ایالات متحده با فشار فزایندهای مواجه شده است؛ اقدامی که بهطور قابلتوجهی صادرات نفت را کاهش داده، جریان ورود ارز خارجی را محدود کرده و فشارهای مالی ناشی از دههها تحریم را تشدید کرده است.
دونالد ترامپ، رئیسجمهور آمریکا، اوایل این هفته مدعی شد که ایران از نظر مالی در وضعیت فروپاشی قرار دارد.
اسکات بسنت، وزیر خزانهداری آمریکا، نیز در پیامی در شبکه اجتماعی ایکس نوشت: صنعت نفت فرسوده ایران بهدلیل محاصره آمریکا در حال توقف تولید است. بهزودی پمپاژ فرو خواهد پاشید. کمبود بنزین در ایران در راه است!
با این حال، نشانه فوری از کمبود بنزین در ایران مشاهده نشده است.
بر اساس این گزارش، از زمان آغاز محاصره در ۱۳ آوریل، صادرات نفت ایران بهطور چشمگیری کاهش یافته و در هفتههای اخیر تا حدود ۸۰ درصد افت کرده است. این وضعیت موجب انباشت دهها میلیون بشکه نفت در ذخایر شناور شده و با نزدیک شدن ظرفیتها به حد نهایی، خطر کاهش تولید را افزایش داده است.
نیروهای نظامی آمریکا دهها کشتی را بازگردانده، برخی شناورها را بازرسی کرده و این محدودیتها را در سطح جهانی، از جمله در آبهای آسیایی، اعمال کردهاند.
کاهش درآمدهای نفتی، که یکی از ارکان اصلی اقتصاد ایران محسوب میشود، اکنون به سایر بخشهای اقتصادی نیز سرایت کرده است. ارزش ریال به حدود ۱.۸ میلیون در برابر هر دلار سقوط کرده و برآوردها نشان میدهد ذخایر ارزی تنها برای چند ماه واردات کفایت میکند.
جیسون تووی، معاون اقتصاددان ارشد بازارهای نوظهور در مؤسسه کپیتال اکونومیکس، به نقل از بیزنس اینسایدر گفت: محاصره آمریکا شریان مالی ایران را قطع کرده و فشارها بر تراز پرداختهای این کشور در حال افزایش است.
وی افزود ایران پیش از آغاز جنگ نیز تنها ذخایری در اختیار داشت که میتوانست حدود سه ماه واردات را پوشش دهد.
در این میان، ایران بهطور فزایندهای به چین بهعنوان مسیر اصلی اقتصادی خود متکی شده و این کشور اکنون تقریباً تمام فروش باقیمانده نفت ایران را به خود اختصاص داده است.
همزمان با کاهش درآمدهای صادراتی، نرخ تورم از ۵۰ درصد فراتر رفته و پیشبینیها حاکی از نزدیک شدن آن به ۷۰ درصد است.
گزارش والاستریت ژورنال نشان میدهد که محاصره، توانایی ایران برای فروش نفت حتی از طریق شبکههای غیررسمی را نیز محدود کرده و عملاً بخش عمدهای از ارسالها را متوقف کرده است؛ بهگونهای که تا ۹۰ درصد ظرفیت حملونقل دریایی این کشور مختل شده و این امر به افزایش بیکاری و کمبودها در داخل منجر شده است.
پیش از آغاز جنگ، ایران روزانه بیش از ۳ میلیون بشکه نفت تولید میکرد که بیش از نیمی از آن در داخل مصرف میشد. اما از زمان آغاز محاصره در ۱۳ آوریل، کشتیها با نفت بارگیری شدهاند، اما امکان خروج ندارند.
در نتیجه محدودیت صادرات، ورود ارز خارجی به اقتصادی که پیشتر نیز تحت تأثیر جنگ، ناآرامیها و تحریمها قرار داشت، کاهش یافته است.
شرکت کلپر اعلام کرده است که ایران حتی پس از کاهش تولید، تنها ظرفیت ذخیرهسازی برای حدود دو هفته تولید نفت را در اختیار دارد.
همایون فلکشاهی، تحلیلگر این شرکت، گفت: هرچند تأثیر فوری بر درآمدها محدود است، اما محدودیتهای عملیاتی اکنون تولید را به کاهش وادار کرده و زمینهساز فشار مالی قابلتوجه اما با تأخیر خواهد شد.
شرکت وود مکنزی نیز برآورد کرده است که ظرفیت ذخیرهسازی ایران طی حدود سه هفته به پایان خواهد رسید.
در عین حال، گزارشهایی از رسانههای ایران نشان میدهد که احتمال بروز بحران ذخیرهسازی نفت مورد بحث قرار گرفته است. در یکی از این گزارشها اشاره شده است که در صورت عدم بازگشت نفتکشهای خالی به این کشور، امکان صادرات وجود نخواهد داشت.
میعاد ملکی، کارشناس پیشین تحریمها در وزارت خزانهداری آمریکا، به خبرگزاری آسوشیتدپرس گفت: مقامهای ایران واقعاً در برابر بستن چاههای نفت مقاومت میکنند، زیرا این اقدام در بلندمدت بسیار پرهزینه است.
وی افزود: ایران ۴۷ سال تحت تحریم و انزوا بوده است. چاههای نفت بهخوبی نگهداری نشدهاند و تجهیزات نیز در وضعیت مطلوبی نیستند. در صورت توقف، این چاهها بهسادگی طی چند ماه به وضعیت پیشین بازنخواهند گشت.
