کشورهای عضو ناتو در هفتم ژوئن با تعمیق همکاری در زمینه هواپیمای ترابری نظامی ای۴۰۰ام، ابتکار چندملیتی جدیدی را آغاز کردند که میتواند شیوه بهرهبرداری کشورهای اروپایی از قابلیتهای ترابری هوایی راهبردی را تغییر دهد.
توافق مربوط به این ابتکار در جریان انجمن صنایع دفاعی ناتو در آنکارا توسط بلژیک، کرواسی، فرانسه، لهستان، اسپانیا، بریتانیا و ترکیه امضا شد. این توافق زمینه ایجاد ناوگان مشترک ای۴۰۰ام را بر اساس الگوی برنامه موفق ناوگان چندملیتی هواپیماهای سوخترسان امآرتیتی ناتو فراهم میکند.
بر اساس این طرح، کشورهای مشارکتکننده به جای نگهداری ناوگانهای بزرگ ملی، هواپیماها، خدمات تعمیر و نگهداری، پشتیبانی لجستیکی، آموزش و زیرساختهای مرتبط را به صورت مشترک استفاده خواهند کرد؛ اقدامی که با هدف کاهش هزینهها و افزایش آمادگی عملیاتی طراحی شده است.
هواپیمای ای۴۰۰ام که توسط شرکت ایرباس دیفنس اند اسپیس توسعه یافته، برای جایگزینی هواپیماهای ترابری قدیمی لاکهید سی۱۳۰ هرکولس و ترانسال سی۱۶۰ طراحی شده است. هدف از توسعه این هواپیما، ایجاد توانایی حمل محمولههای سنگینتر نسبت به سی۱۳۰، همراه با امکان عملیات از باندهای کوتاه، ناهموار یا بدون آسفالت بوده است؛ قابلیتی که هواپیماهای ترابری بزرگتری مانند سی۱۷ و ایلیوشین ایل-۷۶ از آن به همان اندازه برخوردار نیستند.
ای۴۰۰ام پس از سالها تأخیر و افزایش هزینههای توسعه، در سال ۲۰۱۳ وارد خدمت شد و اکنون با بیش از ۱۳۵ فروند هواپیمای عملیاتی و بیش از ۲۷۰ هزار ساعت پرواز، یکی از ارکان اصلی ترابری هوایی نظامی اروپا به شمار میرود.
این هواپیما قابلیت انجام همزمان مأموریتهای ترابری راهبردی و تاکتیکی را دارد. ترابری راهبردی برای انتقال نیروها و تجهیزات سنگین در مسافتهای طولانی و ترابری تاکتیکی برای انتقال نیرو و تجهیزات به خطوط مقدم یا مناطق فاقد زیرساخت مناسب به کار میرود.
ای۴۰۰ام به چهار موتور توربوپراپ یوروپراپ تیپی۴۰۰ مجهز است و میتواند تا ۳۷ تن محموله را بدون سوختگیری مجدد در مسافتی حدود سه هزار و ۴۰۰ مایل دریایی حمل کند. ایرباس همچنین در حال اجرای ارتقاهایی است که ظرفیت حمل بار این هواپیما را به ۴۰ تن افزایش خواهد داد.
محفظه بار این هواپیما امکان حمل هلیکوپتر، خودروهای زرهی، تجهیزات مهندسی، کمکهای بشردوستانه یا بیش از ۱۰۰ نظامی مجهز را فراهم میکند. همچنین این هواپیما قادر است از باندهای کوتاه و بدون آسفالت عملیات انجام دهد، مأموریتهای تخلیه پزشکی اجرا کند، به هلیکوپترها و جنگندهها در حین پرواز سوخترسانی کند، نیروهای چترباز را اعزام کند و در عملیات اطفای حریق مشارکت داشته باشد.
فرانسه نیز بخشی از ناوگان خود را به سامانه مأموریت موازی مجهز میکند؛ سامانهای که امکان انجام مأموریتهای اطلاعات، مراقبت و شناسایی، بهکارگیری حسگرهای الکترواپتیکی، هماهنگی پهپادها و احتمالاً پرتاب سامانههای بدون سرنشین از محفظه بار هواپیما را فراهم خواهد کرد.
مارک روته، دبیرکل ناتو، با اشاره به اهمیت ترابری هوایی راهبردی برای بازدارندگی، گفت: ترابری هوایی راهبردی برای بازدارندگی حیاتی است.
وی افزود برنامه ای۴۰۰ام مکمل ناوگان چندملیتی هواپیماهای سوخترسان ناتو خواهد بود و به کشورهای عضو کمک میکند در زمان بحران، نیروها، تجهیزات و کمکهای بشردوستانه را با سرعت بیشتری جابهجا کنند.
این برنامه همچنین به کشورهای کوچکتر اروپایی امکان میدهد بدون تحمل هزینههای سنگین نگهداری ناوگانهای بزرگ ملی، به قابلیتهای پیشرفته ترابری هوایی دسترسی پیدا کنند.
ای۴۰۰ام معمولاً با هواپیماهای ایل-۷۶امدی-۹۰آ روسیه و وای-۲۰ چین مقایسه میشود. اگرچه این هواپیماها ظرفیت حمل بار بیشتری، بهترتیب حدود ۶۰ و ۶۶ تن، دارند، اما معمولاً به باندهای آماده و طولانیتر نیاز دارند و عمدتاً برای مأموریتهای ترابری راهبردی طراحی شدهاند.
در مقابل، ای۴۰۰ام با وجود ظرفیت حمل بار کمتر، توانایی فرود بر باندهای کوتاه و ناهموار را دارد و برای عملیاتهای برونمرزی، مأموریتهای بشردوستانه و استقرار سریع نیروها مناسبتر است. قابلیت سوخترسانی هوایی نیز انعطاف عملیاتی این هواپیما را افزایش میدهد.
ترکیه یکی از کشورهای شریک اولیه برنامه ای۴۰۰ام است و یکی از بزرگترین ناوگانهای این هواپیما را در میان اعضای ناتو در اختیار دارد. صنایع هوافضای ترکیه نیز قطعات اصلی سازهای تمامی هواپیماهای ای۴۰۰ام را تولید میکند و شماری دیگر از شرکتهای ترکیه در زنجیره تأمین این برنامه مشارکت دارند.
بر اساس این ابتکار، نقش ترکیه هم به عنوان بهرهبردار و هم به عنوان شریک صنعتی این برنامه تقویت خواهد شد و در عین حال توانایی ناتو برای استقرار سریع نیروها در اروپا، خاورمیانه و آفریقا افزایش خواهد یافت.
