در پی تشدید تنشها در خلیج، نیروهای نظامی ایالات متحده و سپاه هدف قرار دادن مواضع یکدیگر را در سراسر منطقه آغاز کردهاند؛ اقدامی که به اعلام انسداد مجدد تنگه هرمز از سوی تهران، جهش قیمت نفت در بازارهای جهانی و به مخاطره افتادن توافقنامه موقت میان دو کشور منجر شده است.
به گزارش فرماندهی مرکزی ایالات متحده (سنتکام)، دور جدیدی از حملات گسترده علیه مواضع ایران راس ساعت ۱۷:۰۰ به وقت آمریکا و تحت هدایت مستقیم پرزیدنت دونالد ترامپ، با هدف تضعیف توانایی تهران در حمله آزادانه به دریانوردان غیرنظامی و کشتیهای تجاری در حال عبور از تنگه هرمز آغاز شد. سنتکام در حساب کاربری خود در شبکه اجتماعی ایکس اعلام کرد که در این عملیات برای نخستین بار بهطور همزمان از جنگندهها، ناوهای جنگی، پهپادهای هوایی استفاده شده است. مقامات نظامی آمریکا میگویند طی سه موج حمله در هفته جاری (از جمله هدف قرار دادن ۱۴۰ موضع در روز شنبه)، در مجموع بیش از ۳۰۰ هدف نظامی شامل سیستمهای نظارت ساحلی، تاسیسات لجستیکی، شبکههای ارتباطی، سایتهای موشکی، توانمندیهای پهپادی و داراییهای نیروی دریایی ایران مورد اصابت قرار گرفتهاند. واشنگتن تاکید دارد که زیرساختهای غیرنظامی را هدف قرار نداده است.
این حملات بهطور سنگین بر استان هرمزگان در جنوب ایران از جمله بندر استراتژیک بندرعباس، جزایر سیری و قشم و بندر جاسک متمرکز بوده است. با این حال، تهران اعلام کرد که تاسیسات بندری، زیرساختهای ماهیگیری، سایتهای کنترل ساحلی و پدافند هوایی هدف قرار گرفته و تلفات نظامی و غیرنظامی برجای مانده است. در همین حال، به گزارش خبرگزاری نیمهرسمی مهر و به نقل از ولیالله حیاتی، معاون امنیتی و انتظامی استانداری خوزستان، در پی حمله بامداد دوشنبه به یک ایستگاه پمپاژ آب کشاورزی در شهرستان ماهشهر، یک نگهبان کشته و چهار تن دیگر زخمی شدند که در حال دریافت خدمات درمانی هستند.
در پاسخ به این اقدامات، سپاه از حملات موشکی و پهپادی همهجانبه و تلافیجویانه به پایگاهها و تاسیسات ایالات متحده در کشورهای اردن، کویت، بحرین، قطر و عمان خبر داد. بر اساس بیانیه سپاه، در این عملیاتها مخازن سوخت، انبارهای مهمات، یک مرکز فرماندهی و کنترل و آشیانههای پهپاد در پایگاه هوایی ملک حسن اردن نابود شدند. همچنین سیستمهای راداری و متعاقباً سامانههای راکتانداز آمریکا در کویت، سکوهای پشتیبانی و سوخترسانی ناوهای هواپیمابر آمریکا در عمان، و یک مرکز تعمیر و نگهداری جنگندهها و تاسیسات فرماندهی در قطر هدف قرار گرفتند. در همین حال، وزارت کشور بحرین تایید کرد که به دنبال این حملات، آژیرهای خطر در سراسر این کشور به صدا درآمده است و از شهروندان و ساکنان خواست آرامش خود را حفظ کرده و به نزدیکترین پناهگاه بروند. مقامات نظامی ایالات متحده نیز اعلام کردند که روز یکشنبه سیستمهای پدافند هوایی، رادارهای ساحلی، مواضع موشکی و پهپادی و قایقهای کوچک ایران را با استفاده از هواپیما، شناورهای نظامی و پهپادها هدف قرار دادهاند که نشاندهنده تشدید سرعت و دامنه درگیریهاست.
در امتداد این تقابل نظامی، سپاه پاسداران اعلام کرد که در واکنش به تحرکات ارتش آمریکا، تنگه هرمز مجدداً مسدود در نظر گرفته میشود. بر اساس اعلام سپاه، دو شناور تجاری که با نادیده گرفتن مسیر شمالیِ تعیینشده از سوی تهران، در مسیر جنوبیِ مجاور عمان در حال تردد بودند، هدف اصابت قرار گرفتهاند. این در حالی است که ایران پیشتر در اواخر روز شنبه نیز با شلیک اخطار، یک کشتی را در مسیر غیرمجاز متوقف کرده و روز یکشنبه شناور دوم را از کار انداخته بود.
در همین ارتباط، «نهاد مدیریت آبراه خلیج» نهادی که اخیراً توسط ایران تاسیس شده است تردد از این آبراه را به دلیل آنچه «تحرکات غیرقانونی اخیر نیروهای نظامی ایالات متحده در منطقه» خواند، غیرممکن دانست و تاکید کرد که صدور مجوزهای ناوبری صرفاً «پس از بازگشت ثبات و آرامش» از سر گرفته خواهد شد.
تهران که برای ایجاد یک سازوکار دائمی اخذ عوارض در این گذرگاه حیاتی تلاش میکند تنگهای که پیش از آغاز جنگ، شریان ترانزیت یکپنجم از محمولههای نفت و گاز مایع جهان بود هشدار داده است که تداوم مداخلات آمریکا میتواند حوادثی به مراتب بزرگتر را در بخش نفت و گاز بینالمللی رقم بزند.
در مقابل، مقامات آمریکایی و مرکز اطلاعات دریایی مشترک تحت رهبری نیروی دریایی ایالات متحده با رد ادعای تهران تاکید کردند که ایران کنترلی بر تنگه هرمز ندارد و جریان ناوبری برقرار است. به گفته واشنگتن، حدود ۲۰ فروند کشتی طی ۲۴ ساعت گذشته با اسکورت نظامی از تنگه عبور کردهاند، اگرچه سایتهای ردیابی کشتی ترافیک بسیار اندکی را نشان میدهند. آمریکا که روز سهشنبه و در پی حملات قبلی به کشتیرانی، مجوز معافیت تحریمی فروش نفت خام ایران را لغو کرده بود، اعلام کرد مسیر جنوبیِ توسعهیافته در نزدیکی عمان همچنان برای تردد دوطرفه در دسترس است. سنتکام تاکید کرد: «نیروهای آمریکایی برای تضمین آزادی کشتیرانی تجاری در برابر تهاجم، مزاحمت، تهدیدها و بیانیههای خودسرانه ایران کاملاً آماده و مستقر هستند.»
این درگیریهای تازه که در چارچوب جنگ آغاز شده توسط آمریکا و اسرائیل علیه ایران از ۲۸ فوریه جریان دارد، آینده «توافقنامه موقت» ماه گذشته میان تهران و واشنگتن را که با هدف بازگشایی تنگه و پایان دادن به جنگ پس از ۶۰ روز مذاکرات تکمیلی امضا شده بود، در هالهای از ابهام قرار داده است. دونالد ترامپ، رئیسجمهور آمریکا روز یکشنبه در یک گفتگوی تلفنی کوتاه با خبرگزاری رویترز با اشاره به حملات آخر هفته به ایران گفت: «ما در حال درهم کوبیدن آنها هستیم.» ترامپ طی هفته گذشته آتشبس را «پایانیافته» تلقی کرده، هرچند در را برای مذاکرات بیشتر باز گذاشته است. در طرف مقابل، محمدباقر قالیباف، مذاکرهکننده ارشد ایران در شبکه اجتماعی ایکس نوشت: «دوران توافقهای یکطرفه به پایان رسیده است. به شما گفتیم: به قول خود عمل کنید یا بهای آن را بپردازید. واقعیت در حال کوبیدن به در است.»
بحران جاری و انسداد موثر تنگه هرمز بار دیگر سبب جهش قیمتهای انرژی و تشدید تورم جهانی شده است؛ به طوری که قیمت نفت خام برنت در معاملات روز دوشنبه با ۴.۳ درصد افزایش به ۷۹.۳۱ دلار در هر بشکه رسید، هرچند این رقم همچنان پایینتر از اوج قیمتها در روزهای آغازین جنگ است. افزایش قیمتها، بهویژه در بخش بنزین، پیش از انتخابات کنگره در ماه نوامبر، موضوعی به شدت حساس از نظر سیاسی برای دونالد ترامپ محسوب میشود و سپاه پاسداران نیز روز دوشنبه تاکید کرد تنها راه بازگشت ترافیک منظم کشتیرانی، پایان مداخلات نظامی واشنگتن در این آبراه است.
