نهادهای امدادی هشدار دادهاند که جنگ در خاورمیانه توانایی آنها برای رساندن غذا و دارو به میلیونها نفر در سراسر جهان را بهطور جدی مختل کرده و در صورت ادامه خشونتها، پیامدهای انسانی آن تشدید خواهد شد.
به گفته این نهادها، درگیریها علاوه بر قطع مسیرهای حیاتی کشتیرانی و ایجاد بحران در حوزه انرژی، زنجیرههای تأمین کمکهای بشردوستانه را نیز مختل کرده و سازمانها را ناچار به استفاده از مسیرهای جایگزین پرهزینهتر و زمانبر کرده است.
اختلال در مسیرهای حیاتی حملونقل
مسیرهای کلیدی از جمله تنگه هرمز عملاً مسدود شده و مسیرهای مرتبط با مراکز راهبردی همچون دبی، دوحه و ابوظبی نیز تحت تأثیر قرار گرفتهاند. همزمان، افزایش هزینه سوخت و بیمه موجب رشد هزینههای حملونقل شده و در نتیجه حجم کمتری از کمکها با منابع مالی مشابه قابل ارسال است.
برنامه جهانی غذا اعلام کرده است دهها هزار تُن مواد غذایی در مسیر انتقال با تأخیر قابل توجه مواجه شدهاند.
کمیته بینالمللی نجات نیز اعلام کرده داروهایی به ارزش ۱۳۰ هزار دلار که برای سودان در نظر گرفته شده بود در دبی متوقف مانده و نزدیک به ۶۷۰ جعبه غذای درمانی برای کودکان مبتلا به سوءتغذیه شدید در سومالی در هند گیر افتاده است. صندوق جمعیت سازمان ملل نیز از تأخیر در ارسال تجهیزات به ۱۶ کشور خبر داده است.
افزایش هزینهها و تشدید فشار بر نهادهای امدادی
کاهش قابل توجه کمکهای خارجی آمریکا پیش از این نیز بسیاری از نهادهای امدادی را با محدودیت مواجه کرده بود و به گفته این سازمانها، جنگ جاری این وضعیت را تشدید کرده است.
سازمان ملل متحد اعلام کرده این وضعیت بزرگترین اختلال در زنجیره تأمین از زمان همهگیری کووید-۱۹ محسوب میشود و موجب افزایش تا ۲۰ درصدی هزینه حملونقل و تأخیر در ارسال محمولهها شده است. این نهاد همچنین اعلام کرد که جنگ، بحرانهای جدیدی از جمله در ایران ایجاد کرده و در لبنان نیز دستکم یک میلیون نفر آواره شدهاند.
مدیحه رضا، معاون ارتباطات عمومی در آفریقا در کمیته بینالمللی نجات، گفت: جنگ علیه ایران و اختلال در تنگه هرمز میتواند عملیاتهای بشردوستانه را به آستانه فروپاشی برساند.
وی افزود حتی در صورت توقف درگیریها، تأثیر این اختلال بر زنجیرههای تأمین جهانی ممکن است ماهها ادامه یابد و ارسال کمکهای حیاتی را با تأخیر مواجه کند.
تغییر مسیرهای انتقال و افزایش زمان تحویل
در پی این شرایط، سازمانهای امدادی به استفاده از مسیرهای جایگزین روی آوردهاند؛ بهطوری که برخی مسیرهای دریایی با دور زدن تنگه هرمز و کانال سوئز از اطراف قاره آفریقا تغییر یافته و زمان تحویل را چندین هفته افزایش داده است.
برخی دیگر از ترکیبی از مسیرهای زمینی، دریایی و هوایی استفاده میکنند که به افزایش بیشتر هزینهها منجر شده است.
ژان-سدریک میوس، مسئول حملونقل و لجستیک جهانی یونیسف، اعلام کرد این نهاد برای ارسال واکسن به نیجریه و ایران از مسیرهای ترکیبی زمینی و هوایی استفاده میکند، اما هزینهها بهشدت افزایش یافته است.
وی افزود پیش از جنگ، واکسنها بهصورت مستقیم از تولیدکنندگان جهانی به ایران ارسال میشد، اما اکنون ابتدا به ترکیه منتقل و سپس از طریق مسیر زمینی به ایران ارسال میشود که ۲۰ درصد به هزینهها افزوده و زمان تحویل را ۱۰ روز افزایش داده است.
سازمان «کودکان را نجات دهید» نیز اعلام کرد که ارسال محمولهها از دبی به بندر سودان که پیشتر از طریق دریا انجام میشد، اکنون از طریق مسیر زمینی در عربستان سعودی و سپس از طریق دریای سرخ انجام میشود.
تشدید ناامنی غذایی و فشار بر نظامهای سلامت
این تغییر مسیرها حدود ۱۰ روز به زمان انتقال افزوده و هزینهها را تا ۲۵ درصد افزایش داده است؛ در حالی که بیش از ۱۹ میلیون نفر در سودان با ناامنی شدید غذایی مواجه هستند. این تأخیر همچنین بیش از ۹۰ مرکز خدمات بهداشتی اولیه در این کشور را در معرض کمبود داروهای ضروری قرار داده است.
افزایش هزینهها، سازمانها را ناچار به اولویتبندی کرده است.
جانتی سورپیتو، رئیس سازمان «کودکان را نجات دهید» در آمریکا، گفت: در نهایت یا باید تعداد کودکانی که خدمات دریافت میکنند کاهش یابد یا تعداد اقلامی که میتوان خرید محدود شود.
این سازمان همچنین اعلام کرد ذخایر موجود در برخی کشورها ممکن است ظرف چند هفته به پایان برسد.
در همین حال، سازمان پزشکان بدون مرز اعلام کرد افزایش قیمت سوخت در سومالی که حدود ۶.۵ میلیون نفر در آن با ناامنی غذایی شدید مواجهاند، هزینه حملونقل و مواد غذایی را افزایش داده و دسترسی به خدمات درمانی را دشوارتر کرده است.
در نیجریه نیز به گفته کمیته بینالمللی نجات، قیمت سوخت حدود ۵۰ درصد افزایش یافته و مراکز درمانی برای تأمین برق تجهیزات با مشکل مواجه شده و تیمهای سیار سلامت فعالیت خود را کاهش دادهاند.
نگرانی از تشدید گرسنگی جهانی
برنامه جهانی غذا هشدار داده است که در صورت ادامه درگیریها تا ماه ژوئن، ۴۵ میلیون نفر دیگر به جمعیت دچار گرسنگی شدید افزوده خواهند شد؛ در حالی که در حال حاضر نزدیک به ۳۲۰ میلیون نفر در جهان با گرسنگی مواجه هستند.
همچنین حدود ۳۰ درصد از کود شیمیایی جهان از طریق تنگه هرمز منتقل میشود و با نزدیک شدن فصل کشت در مناطقی مانند شرق آفریقا و جنوب آسیا، کشاورزان در کشورهای کمدرآمد با چالشهای جدی مواجه خواهند شد.
به گفته نهادهای امدادی، سودان بیش از نیمی از نیاز خود به کود شیمیایی و کنیا حدود ۴۰ درصد آن را از کشورهای حوزه خلیج تأمین میکنند.
واکنش بینالمللی و چالش تأمین منابع مالی
دبیرکل سازمان ملل متحد کارگروهی برای تسهیل تجارت کود شیمیایی تشکیل داده که با الگوبرداری از ابتکار غلات دریای سیاه طراحی شده است، اما نهادهای امدادی معتقدند این اقدامات کافی نیست.
این نهادها تأکید کردهاند که در صورت عدم برقراری آتشبس، دولتها باید منابع مالی بیشتری برای مقابله با افزایش هزینهها در اختیار سازمانهای بشردوستانه قرار دهند.
در همین حال، کارشناسان اعلام کردهاند که واکنش مالی جامعه بینالمللی به این بحران نسبت به درگیریهای پیشین مانند اوکراین کندتر بوده است.
سم ویگرسکی، پژوهشگر روابط بینالملل، گفت: کشورها میان تأمین امنیت دفاعی و کمکهای بشردوستانه ناچار به انتخابهای دشوار شدهاند.
وی افزود ایالات متحده معمولاً در زمان جنگ سازوکارهایی برای کمکهای انسانی در نظر میگیرد، اما در این مورد این سازوکارها بهطور کامل فعال نشدهاند.
در مقابل، تامی پیگوت، معاون سخنگوی وزارت امور خارجه آمریکا، اعلام کرد ایالات متحده سخاوتمندترین کشور جهان در زمینه کمکهای بشردوستانه بوده است.
وزارت امور خارجه آمریکا نیز اعلام کرد ۵۰ میلیون دلار کمک اضطراری اضافی برای لبنان، از جمله برای برنامه جهانی غذا، اختصاص داده و با سازمان ملل متحد و سایر نهادها برای رسیدگی به نیازهای انسانی همکاری میکند.
